Tijd en ruimte voor goed onderwijs
Om welke waarden gaat het?
In heel veel gevallen is er een spanningsveld tussen twee groepen van waarden, namelijk die van het belang van het individu (en de individuele vrijheid), en die van het belang van de groep. Daaronder of naast liggen nog andere groepen van waarden, die gedeeltelijk overlappen, nooit helemaal.
Groepen van waarden:
- De groep versus het individu
- Gelijkheid en eerlijkheid (‘iedereen even veel’ versus ‘iedereen naar behoefte’)
- Voorbereiding versus groei
- Competitie versus coöperatie
- Veiligheid versus ruimte
Toelichting
- De groep versus het individu
Bij het groepsbelang horen bepaalde waarden. Het zijn de dingen die zorgen voor de cohesie en het functioneren van de groep, zoals respect voor regels en autoriteit, trouw aan traditie en collectieve normen, Ideeën over morele zuiverheid komen hieruit voort. Aan het belang van het individu zitten weer andere waarden vast, vooral vrijheid, gelijkheid en zorg (voor persoonlijk welzijn).
- Gelijkheid en eerlijkheid: ‘iedereen even veel’ of ‘iedereen naar behoefte’?
Gelijkheid verdeelt zich over de twee: vanuit de groepswaarden wordt gelijkheid, of eerlijkheid, gezien als “iedereen hetzelfde”. Deze gelijkheid is meetbaar. Hierbij hoort een objectieve benadering. Vanuit de individuele hoek is dat juist niet eerlijk. Gelijke monniken, gelijke kappen, maar: iedereen is anders en gelijke kappen passen dus bijna nooit. Dit vraagt om ruimte voor subjectiviteit. Wat mensen echt nodig hebben is vaak niet meetbaar.
- Voorbereiding versus groei
In onderwijs en opvoeding staan op deze manier ook twee doelopvattingen met elkaar op gespannen voet. Is het doel om jongeren klaar te maken voor het collectief (voorbereiding) of is het de optimale ontplooiing van elk individu (groei)? Als je hier dieper op ingaat zie je twee heel verschillende benaderingen van leren en onderwijs. Dit heeft ook invloed op de relatie tussen de leraar en de leerling.
- Competitie versus coöperatie
Dit zijn diepliggende motieven van waaruit prestaties en resultaten heel verschillend kunnen worden ervaren en begrepen, ook als we er dezelfde woorden voor gebruiken. Meestal komen de waarden van het collectief het meest overeen met die van competitie, en die van de persoonlijke ontwikkeling met coöperatie.
- Veiligheid versus ruimte
Iedereen zoekt een eigen balans tussen deze twee. Wie zich gedwongen voelt om die plek op te geven, steekt al zijn energie in het terugwinnen van de eigen plek. Het niet erkennen van deze diepe waarde leidt altijd tot heftige maar moeilijk te begrijpen conflicten.